برنامه جامع خدمات راهنمایی و مشاوره در مدارس............
خدمات راهنمایی و مشاوره در مدارس
برنامه های مشاوره و راهنمایی در مدارس که هدف بنیادی آن کمک به دانش آموزان در همه ابعاد
رشد است نمی تواند صرفا بر یک جنبه از فعالیت ها متمرکز باشد، یک برنامه جامع باید انواع
مختلفی از تجارب فردی و گروهی را در بر گیرد .محققان تخمین می زنند که بین 10 تا 20 درصد از
دانش آموزان مدرسه ای مشکلات عاطفی –رفتاری داشته باشند( تامسون و رودلف 2000) . علاوه بر
این تمام دانش آموزان مدرسه نیازهای رشدی نیز دارند که در فرایند برنامه های راهنمایی و مشاوره
بایستی مورد توجه قرار گیرد. هدف این نوشتار کمک به مخاطبین است که مسؤلیت هدایت و تعلیم
و تربیت فردی و اجتماعی دانش آموزان را در مدارس بر عهده دارند .کارکنان برنامه های راهنمایی
و مشاوره (از جمله مدیر ، معاونین،معلمین،مربیان و ...) باید با یکدیگر همکاری نزدیک و متقابلی
داشته باشند تا بتوانند نیل به خودشناسی و حل مشکلات دانش آموزان را تسهیل کنند. از آنجا که
مسؤلیت فنی و تخصصی اجرای برنامه بر عهده مشاور است ، مهمترین عمل ، مشخص نمودن
فعالیت و مسؤلیت های مشاوران است .هرچند این موارد در قالب شرح وظایف مشاوران تدوین و
ابلاغ شده باشد اما با مطالعه آن متوجه برخی نقص های جدی در انجام فعالیت ها می شویم که نشان
از عدم تسلط بر حوزه مشاوره در تدوین وظایف مشاوران دارد .
با توجه به تغییرات سریع اجتماعی و مواجه شدن افراد با مسایل جدید و متنوع ، مشاوره یک فعالیت
ضروری است که باید در تمام مراحل زندگی و دوره های تحصیلی ارایه شود . مشاور مدرسه در یک
برنامه مدون به انجام فعالیت هایی در زمینه های شناخت دانش آموزان ، راهنمایی و مشاوره فردی و
گروهی با دانش آموزان ، مشورت دهی به اولیا و کارکنان مدرسه و ارجاع و پیگیری به موقع وضعیت
دانش آموزان ، اقدام نماید که در زیر به شرح مختصر آن می پردازیم .
1- مشاوره
انجمن مشاوران انگلیس مشاوره را یک رابطه اصولی و ماهرانه برای تسهیل خودشناسی ،
قابلیت پذیرش و رشد عاطفی و رشد مطلوب توانایی های فردی می داند ، که هدف همه جانبه آن
فراهم نمودن فرصتی برای حرکت به سوی یک زندگی رضایت بخش و هدفمند است .
مهمترین مسؤلیت های مشاور مدرسه در برنامه راهنمایی و مشاوره شامل موارد زیر می باشد :
- برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی با دانش آموزان و والدین آنان
- تشکیل پرونده راهنمایی و تحصیلی (مشاوره ای ) دانش آموزان
- جمع آوری اطلاعات دقیق و گسترده درباره دانش آموزان با ابزارهای مناسب و استاندارد
- کمک به رفع یا کاهش مشکلات تحصیلی، برنامه ریزی تحصیلی و آموزش شیوه های صحیح
مطالعه و یادگیری
- هدایت تحصیلی دانش آموزان برای انتخاب رشته و ارایه اطلاعات شغلی به دانش آموزان
برخی از مسؤلیت های فوق عمومیت داشته و اجرای آن در همه دوره های تحصیلی ضرورت دارد.
2- مشورت دهی
مشورت به عنوان یکی از فعالیت های مشاور عبارت است از :
- فرایند کمک به مراجع از طریق شخص سوم
- کمک به یک سیستم و سازمان به منظور بهسازی خدماتی که به مراجعان خود عرضه می کند
طرف های مشورت در مدارس اغلب شامل آموزگاران ، والدین و یا مربیان هستند . برای نمونه یک
معلم ممکن است یک دانش آموز خاص را مطرح کند و برای حل مشکل وی با مشاور مشورت نماید.
3- هماهنگی
علاوه بر دو مسؤلیت قبلی ، مشاور بایستی مجموعه فعالیت های انجام شده را از طرف اشخاص
گوناگون در جهت کمک به دانش آموز و حل مشکلات او ، هماهنگ سازد .مشاور باید با افراد و
منابعی که به نحوی در کمک به کاهش مشکل مرتبط هستند در تماس باشد .
4- ارجاع
ارجاع به معنی معرفی مراجع به یک فرد متخصص بر اساس ضرورت است . منابع ارجاع باید در
دسترس و از قبل توسط مشاور شناسایی شده باشند که بهتر است اسامی و نشانی مراکز یا افراد یا
مکان های ارجاعی در فایلی نگهداری شود .
5- پیگیری
پیگیری در مشاوره و راهنمایی چهار جنبه متمایز دارد :
- پیگیری ضمنی فعالیت دانش آموزان است که مشاوران یا معلمان به عنوان قسمتی از فعالیت های
عادی خود در مدرسه انجام می دهند.
- دومین جنبه , ارتباط با دانش آموزانی است که از خدمات درمانی و مشاوره ای استفاده کرده اند و
هدف آن ارزیابی نتایج فعالیت ها حداقل تا یک سال بعد از خاتمه جلسات مشاوره ای می باشد .
- سومین جنبه پیگیری این است که مدارس ، وضع دانش آموزان را در سطوح بعدی تحصیل مورد
توجه و پیگیری قرار دهند .
- چهارمین جنبه پیگیری ، متوجه دانش آموختگان، فارغ التحصیلان و سایر تحصیل کنندگان مدارس
می باشد .
منبع : رشد مشاور مدرسه ، دوره 4 شماره 1 پاییز 1387